Vignetopdracht: een mannenwereld van leer en fetisj, waarin ook enkele vrouwen hun plekje weten te veroveren.

Minor diversiteit Hogeschool Leiden
Vak onderdompelen > vignetopdracht
Datum: 18-06-2021

Inhoudsopgave

Vignet
Theoretische onderbouwing
Methodische reflectie
Literatuurlijst

Vignet

In de huiskamer van Karin, ms. Leather Netherlands 2020, hangt haar sash zichtbaar aan een kast. Karin vertelde mij dat een sash een speciale band is, die je als titelhouder langs je lichaam mag dragen. De titel Ms. Leather Netherlands 2020 staat er op gedrukt. Ze is er enorm blij mee, vertelt ze. Dat kon ik ook aan haar zien. Echt leer kun je herkennen aan de geur. Ze liep naar de kast, pakte de sash en liet mij er aan ruiken. Ik rook het ook en herkende de typische geur van leer. Karin vertelt enthousiast verder. Liehebbers van leer vinden de geur vaak heerlijk. Het is een belangrijk onderdeel van de beleving van leer. Maar leer zit niet alleen in kleding. Er blijken veel verschillende objecten te zijn waarin leer verwerkt kan worden.

Ik vertelde dat ik leer vooral ken van motorliefhebbers. Karin zegt dat te begrijpen en ze legt mij de link met motoren uit. Niemand vindt het raar als een motorrijder in leren kleding rondloopt. Mensen verwachten zelfs dat motorrijders een outfit van hoofdzakelijk leer dragen. Op die manier is het dragen van leer in het openbaar sociaal geaccepteerd. Er is wel een duidelijk verschil tussen de leather community en de motor scene. Voor mensen uit de leather community is het leer zelf echt van belang. De kleding staat voorop en de motoren zijn eigenlijk bijzaak, of zelfs alleen bedoeld om leer in het openbaar te kunnen dragen. Voor motorrijders is het andersom. Voor hen staan de motoren centraal en is de leren kleding vaak bijzaak. Het gesprek kwam nu op een diepte waarvan ik vooraf geen idee had van het bestaan ervan. Karin vertelde verder dat liefhebbers van leer, en Karin zelf ook, soms wel iets met motoren hebben (gehad). Ze vertelde dat ze vroeger sleutelde aan een puch. Toch een hobby die niet veel andere meisjes hebben, vertelt ze verder. Vrouwen zijn zowel in de motorwereld als in de leather wereld sterk ondervertegenwoordigd. De enkele vrouwen die zich wel tot deze culturen rekenen laten zich maar weinig zien en zijn ondergeschikt aan de mannen. Je moet er als vrouw toch een beetje ‘vechten’ voor je plekje. In de motorwereld zitten vrouwen vooral achterop de motor om het plaatje voor de man compleet te maken. In de leerwereld heb je als vrouw pas toegang tot alle plekken wanneer je een bepaalde status hebt bereikt. Karin en Pien hebben deze status bereikt door de titel van Ms Leather 2020 en 2021 te dragen. Karin liet enkele foto’s zien, gemaakt tijdens haar reis naar Italië. Ze vertegenwoordigde de Nederlandse Leather scene in dat land. Op foto’s zag ik nog veel meer ambassadeurs van leather en enkele andere fetisj community’s. Bij groepsfoto’s stond Karin als enige vrouw in een groep van verder enkel mannelijke ambassadeurs.

Zowel Karin als Pien willen met hun ambassadeurschap een bijdrage leveren aan positieve beeldvorming van de leather scene. Ze doen dat op verschillende manieren. Karin werkt bijvoorbeeld aan positieve beeldvorming door allianties te smeden tussen verschillende groepen mensen en subculturen. Er zijn steeds meer bijeenkomsten en feesten waar diverse subculturen welkom zijn. Daardoor maken verschillende groepen mensen kennis met elkaar, ontdekken dat de verschillen vaak niet groot blijken te zijn en ontstaan er allianties. Karin organiseert ook van dit soort bijeenkomsten, zegt ze. Ze laat mij op haar telefoon enkele foto’s zien die tijdens zulke bijeenkomsten genomen zijn. Op de foto’s zijn volle zaaltjes zichtbaar, zoals dat voor corona kon. Naast Karin zijn er alleen maar mannen, allen in leer gekleed. Leer hoeft niet alleen zwart of bruin te zijn, zo blijkt. Op de foto’s is leer in alle kleuren van de regenboog te zien.

Pien, Ms Leather Netherlands 2021, is tijdens haar ambassadeurschap veel aanwezig op bijeenkomsten en demonstraties tegen racisme en uitsluiting. Ze vindt het belangrijk om tijdens haar periode als ambassadeur aandacht te vragen voor kwetsbare minderheidsgroepen, bijvoorbeeld groepen binnen de LHBTI community. Op haar social media accounts zijn diverse foto’s en video’s te vinden waarop zij in haar leather outfit en Ms Leather sash mee doet aan manifestaties. De beelden laten een heel scala aan vlaggen en kleuren zien. Uiteraard wappert overal de regenboogvlag, maar ook een toenemend aantal andere LHBTI vlaggen wordt zichtbaar tijdens dit soort bijeenkomsten. Pien zorgt ervoor dat ook de leather vlag is vertegenwoordigd, zo blijkt bij het bekijken van de beelden. Karin liet mij eerder al zien dat de leather vlag ook permanent wappert in enkele straten in het centrum van Amsterdam. Het is het uithangbord voor leerbars- en winkels, bijvoorbeeld in de Amsterdamse Warmoesstraat.

Het laatste deel van mijn ontdekkingstocht ging verder aan de hand van een reeks foto’s en video’s van de leather scene. Ik deed de Pride Walk 2020 online. Karin zag ik in een video meelopen en luisterde naar haar verhaal over onder andere de leather vlag. Bij de NOS zag ik een foto van Karin in leather outfit tijdens de pride walk 2020. Een voorbeeld van Karin waarin het haar als Ms Leather is gelukt haar werk en de leather scene zichtbaar te maken in de mainstream media.

Theoretisch onderbouwing

Topi-model: taal
Karin vertelde dat (aangepaste) communicatie erg belangrijk is in haar werk als ambassadeur. In haar rol als ambassadeur, dat zij voor meerdere subculturen heeft mogen vervullen, heeft ze namens de community contact met diverse soorten mensen en organisaties. Bijvoorbeeld onderwijsinstellingen, overheid, gebedshuizen, leraren, mensen uit andere landen, studenten, jongeren, ouderen en mensen uit de gemeenschap zelf. Karin legde mij uit dat ze steeds haar communicatie moet aanpassen aan degene die ze tegenover zich heeft. Daarbij gaf ze het voorbeeld dat ze mij bepaalde dingen vertelde, die ze op andere plekken niet of met andere woorden zou vertellen. Karin maakt hier gebruik van het gebied Taal van het TOPOI-model (Repáraz et al., 2020). Ze past haar taalgebruik bewust aan in bijvoorbeeld haar vertelstijl, humor en de gepastheid van het taalgebruik. De vertelstijl is in de community bijvoorbeeld wat directer, tijdens een presentatie bij een onderwijsinstelling wat indirecter. Humor is ook een belangrijk instrument, soms meer en soms minder toepasselijk. Verschillen in gepastheid van taalgebruik zie je bijvoorbeeld tussen situaties binnen- en buiten de LHBTI wereld. Kennismaking van een andere LHBTI subcultuur met de leather scene, vraagt om ander taalgebruik dan kennismaking tussen de leather scene en een groep mensen die zelf geen onderdeel zijn van de LHBTI gemeenschap. De verschillende subculturen binnen de regenbooggemeenschap hebben ondanks de verschillen, ook allemaal een stukje cultuur met elkaar gemeen. Karin vertelt in haar rol als ambassadeur ook geregeld dat de verschillende subculturen binnen de LHBTI gemeenschap en de kink gemeenschap soms meer op elkaar lijken dan het op het eerste gezicht lijkt. Karin speelt hierop in door bijeenkomsten te organiseren en te promoten waar diverse groepen welkom zijn. Zij ontdekken dan verassend vaak dezelfde taal te spreken, aldus Karin.

Caleidoscopisch kijken
In het eerste deel van dit verslag over de sociale situatie, schreef ik dat het gesprek met Karin na enige tijd op een diepte kwam die voor mij onbekend was. Als buitenstaander kan ik niet zo specifiek binnen een subcultuur kijken. Op dat moment in het gesprek ontstond caleidoscopisch, intersectioneel of kruispuntdenken (Repáraz et al., 2020). Ik zag de verschillende kleuren oftewel de diversiteit binnen de leather scene. Ik wist voorafgaand aan mijn onderzoek dat de leather scene met name wordt gezien als een groep van enkel homoseksuele mannen. Ik heb zowel Karin als Pien expliciet bevraagd over dit beeld. Zij konden dat beiden ontkrachten en bevestigen dat de leather scene veel meer diversiteit in zich heeft. Als je caleidoscopisch gaat kijken, kun je dat zelf aanschouwen.

Outsider- en insiderperspectief
Voortbouwend op het caleidoscopisch kijken, is ook het outsider- en insiderperspectief van belang. Het insiderperspectief is de ervaring van iemand binnen een cultuur. Het outsiderperspectief is hoe iemand van buitenaf naar een cultuur kijkt (Repáraz et al., 2020). Ik kon duidelijk merken dat Karin en Pien, met wie ik sprak, bij de leather community het perspectief van insider hadden. Zij hebben een contextualistische visie op de leather scene (Repáraz et al., 2020). Ze vertelden dingen die ik als outsider niet kon weten. Ik heb als outsider een essentialistische visie op een cultuur zoals ik die van buitenaf ervaar (Repáraz et al., 2020).

Coming-in
Coming-in is een vijfstappenproces beschreven door Jan Schippers. Het vijfstappenproces is een proces waarbij iemand in contact komt en experimenteert in een subcultuur. Overigens doorloopt ieder individu dit proces op zijn eigen manier. De volgorde, begin- en het einde van het proces kan per individu verschillen (Repáraz et al., 2020). In de leather scene zijn pas sinds kort vrouwen die zich openlijk laten zien als liefhebbers van leer. De titel Ms Leather Netherlands bestaat sinds 2019 en werd toen gedragen door Suzanne van der Laar. In de tijd vóór het bestaan van deze titel waren er uiteraard ook vrouwen die van leer hielden. Zij bleven voor de buitenwereld, en soms zelfs ook voor de leather community onzichtbaar. Deze vrouwen leefden een dubbelleven (Repáraz et al., 2020). Mannen experimenteren overigens al veel langer met de leather community.

Coming-out
Na de fase van de coming-in, komt de fase van de coming-out. Bij de coming-out, oftewel; uit de kast komen, treedt iemand openlijk naar buiten met zijn verhaal. Sommige mensen komen nooit, gedeeltelijk of enkel in specifieke sociale situaties uit de kast. In de leather community zijn ook vrouwen (en ook mannen) die hun liefde voor leer nooit openlijk uiten. Een proces van coming-out kan voor iedereen die dit proces doorloopt anders gaan (Repáraz et al., 2020). Rolmodellen
Rolmodellen zorgen ervoor dat mensen makkelijker door hun proces van coming-in en/of hun coming-out kunnen gaan. De laatste jaren zijn er geleidelijk aan steeds meer rolmodellen voor de LHBTI gemeenschaap gekomen. Dat zorgt ook voor meer diversiteit onder de rolmodellen waardoor leden van de LHBTI gemeenschap zich steeds vaker met een rolmodel kunnen identificeren (Repáraz et al., 2020). De leather community gaat mee met deze trend van een toenemend aantal rolmodellen. Karin en Pien zijn ambassadeurs voor de leather community. Als rolmodel leveren zij een bijdrage aan bovengenoemde effecten voor het coming-in en het coming-out proces.

Rolmodellen
Rolmodellen zorgen ervoor dat mensen makkelijker door hun proces van coming-in en/of hun coming-out kunnen gaan. De laatste jaren zijn er geleidelijk aan steeds meer rolmodellen voor de LHBTI gemeenschaap gekomen. Dat zorgt ook voor meer diversiteit onder de rolmodellen waardoor leden van de LHBTI gemeenschap zich steeds vaker met een rolmodel kunnen identificeren (Repáraz et al., 2020). De leather community gaat mee met deze trend van een toenemend aantal rolmodellen. Karin en Pien zijn ambassadeurs voor de leather community. Als rolmodel leveren zij een bijdrage aan bovengenoemde effecten voor het coming-in en het coming-out proces.

Methodische reflectie

Werkwijze
Ik wilde mij graag onderdompelen in een subcultuur die ik nog niet of nauwelijks kende, maar waarvan ik wel al een ingang binnen handbereik had. Een wereld die ik nog niet kende zou mij veel vragen opleveren. Antwoorden op die vragen zouden mij weer veel kunnen leren. Doordat ik besloot te kiezen voor een subcultuur waarvan ik al wel een ingang had, verwachtte ik nieuwe dingen te leren over mensen die ik al wel (op een andere manier) kende.

Ik ging mij onderdompelen in de wereld van de leather community. Op Facebook had ik Karin al als vriend, een kennis van wie ik wist dat ze onderdeel is van de leather community. Karin was als Ms. Leather Netherlands 2020 ambassadeur van de leather community. Met name het boegbeeld van vrouwen in de leather community. Ik besloot haar een berichtje te sturen. Een week later hadden we een leuk gesprek in haar appartement in Amsterdam. Een gesprek over leer, fetisj, motoren, mannen en vrouwen. Naast de leather community kwamen ook enkele andere aanverwante subculturen aan de orde, omwille van onze gemeenschappelijke interesse voor (seksuele) subculturen in zijn algemeenheid. Bij sommige vragen die ik stelde, maakte ik gebruik van voorbeelden uit subculturen die ik veel beter ken. Op die manier kwam ik beter uit mijn woorden. Daarna ging het gesprek dan weer terug naar de leather community. Door het geven van voorbeelden over subculturen die ik beter ken, werkte ik ook aan het opbouwen van een vertrouwensband. Karin kon merken dat ik al enige kennis had over aanverwante culturen. Vervolgens kon Karin haar manier van communiceren daarop aanpassen. Ze vertelde mij ook dat ze meer informatie en details aan mij vertelde dan dat ze in sommige andere situaties zou delen. Dat kwam dus omdat ze hoorde dat ik al enige voorkennis had.

Voor het onderdompelen in deze subcultuur had ik graag meer mensen willen ontmoeten of op bepaalde plekken willen rondkijken. Vanwege corona lukte dit helaas niet. Ik heb wel wat dingen geprobeerd. De situatie zorgde bij mij voor vertraging. Uiteindelijk ben ik heel blij en tevreden dat ik toch 1 situatie op locatie heb kunnen meemaken. De andere situaties gebeurden online. De online momenten kon ik beter doen, dankzij mijn start met een fysieke kennismaking met de subcultuur bij Karin thuis. Doordat het mij ondanks corona lukte een fysieke ontmoeting te plannen, heb ik enkele dingen kunnen doen die ik online niet of lastiger had kunnen doen. Bijvoorbeeld het ruiken van echt leer en het bekijken van foto’s op de telefoon van Karin.

Voor wat betreft het bevragen van mensen uit de leather community, ben ik als volgt te werk gegaan. Ik heb eerst een reeks van vragen genoteerd. Vervolgens heb ik alle vragen onderverdeeld in vier thema’s. Dat waren de thema’s: het leer en kleding, leather community, seksualiteit en waarom wilde je ambassadeur worden. Deze werkwijze gaf mij enigszins structuur tijdens het voeren van een gesprek over de subcultuur. Ik had mezelf voorgenomen dat het niet nodig was een bepaalde volgorde van het gesprek te handhaven. Het gesprek ging zoals het ging. Wanneer ik een vraag stelde, plaatste ik deze in mijn gedachten in één van de vier thema’s en dat gaf mij een gestructureerd gevoel. Aan het einde van het gesprek dacht ik na of ik de vier thema’s allemaal voldoende aan bod had laten komen.

Geleerd
Ik heb geleerd dat mensen tegelijkertijd onderdeel kunnen zijn van hele verschillende (sub)culturen of werelden. Dat zij deze werelden gescheiden van elkaar kunnen houden en beleven, of er juist voor kiezen deze met elkaar te verbinden en tot een geheel te maken. Ik heb geleerd dat subculturen soms voor bepaalde kenmerken of gedrag, hele andere beweegredenen kunnen hebben dan je zou verwachten. Als buitenstaander heb je daar geen weet van, voor de leden van de subcultuur is het vanzelfsprekend. Een voorbeeld hiervan zijn de motoren in de leather community. Voor mij als buitenstaander kwam dit gegeven als een totale verrassing. Ik merkte dat het in de leather community een vanzelfsprekendheid is.

Ook heb ik geleerd dat de verschillen tussen diverse soorten LHBTI subculturen vaak kleiner zijn dan gedacht. Ze hebben vaak meer overeenkomsten dan verschillen. Verder heb ik veel geleerd over de waarde van ambassadeurs in de LHBTI community en in het bijzonder voor de leather community. Het zijn rolmodellen voor velen. Mensen kunnen zich om uiteenlopende redenen aan hen optrekken en zich met hen identificeren. Mijn onderzoek ging in het bijzonder over vrouwen in de leather community. Ik heb nieuwe dingen geleerd over de positie van de vrouw in deze community. Dat het voor vrouwen ingewikkelder is om onderdeel van deze wereld te zijn dan voor mannen. Ik heb deze nieuwe kennis vanuit een heel mooie invalshoek kunnen aanschouwen, namelijk door de ogen van MS Leather 2020 en 2021.

Overigens heb ik ook geleerd dat het onderwerp fetisj over het algemeen niet makkelijk bespreekbaar is in de samenleving. De leather community is onlosmakelijk verbonden met fetisj. Toch lukt het de community om in het openbaar naar buiten te treden. Er zijn ook fetisj subculturen die nog altijd meer verborgen, dan open zijn. Leden van subculturen ontkennen vaak niet dat het best leuk kan zijn iets te doen wat de buitenwereld niet ziet. Overigens blijven dingen ook net zo goed verborgen omdat men de buitenwereld er niet mee lastig wil vallen. Maar Karin leerde mij dat de wereld rolmodellen nodig heeft, zodat mensen makkelijker zichzelf kunnen zijn en daarin zelf kunnen bepalen hoe open zij daarover zijn naar de wereld om hen heen.

Literatuurlijst

Reparaz, L., Ardjosemito-Jethoe, S., Rousseau, E. (2020). Diversiteit in de samenleving. Assen, Nederland: Uitgeverij Koninklijke Van Gorcum.