Hello Kitty en Gothic Lolita’s – boekrecensie

Ik schreef een recensie over het boek ‘Hello Kitty en Gothic Lolita’s. Het boek gaat over de schattigheidscultuur uit Japan. In Japan wordt het Kawaii genoemd. Het begrip ‘Schattigheidscultuur’ is een veelomvattend begrip en kent talloze sub-stijlen. In Japan is het fenomeen overal doorgedrongen, het is onderdeel geworden van de Japanse cultuur. Kawaii heeft buiten Japan inmiddels ook een groot deel van de wereld veroverd.

Volgens de auteurs van het boek was er nog geen serieuze literatuur in de Nederlandse taal beschikbaar dat de schattigheidscultuur bestudeert. Met dit boek wordt daar nu een einde aan gemaakt en dat is een goede zaak. In 2011 was er in het Japanmuseum SieboldHuis in Leiden een reeks van tentoonstellingen te bewonderen met als centraal thema kawaii, het Japanse woord voor schattigheid. Dit boek werd in 2012 gepubliceerd en sluit daarmee aan op deze tentoonstellingen. De schattigheidscultuur uit Japan is over de wereld verspreid en heeft ook in Nederland voet aan de grond gekregen. Op het internet zijn al veel (minder serieuze) dingen geschreven over schattigheid, lolita’s en Hello Kitty. Wie echter in het Nederlands serieuze informatie over deze fenomenen rondom schattigheid wil vergaren, vergroot dat aanzienlijk met het lezen van dit boek.

Algemene informatie

• Schrijvers: Ivo Smits en Katarzyna Cwiertka (red.)
• Uitgeverij: Leiden Publications (LUP)
• Publicatie mogelijk gemaakt door: Japanmuseum SieboldHuis, het Mondriaan Fonds, de Isaac Alfred Ailion Foundation en de Japan Foundation.
• ISBN: 9789087281434
• Jaar van publicatie: 2012
• Pagina’s: 158

Hoofdstukken
De volgende hoofdstukken komen in het boek aan bod:

1. Oorsprong, ontwikkeling en invloed van schattigheidscultuur uit Japan.
2. Schattigheid: nostalgie en het kinderlijke.
3. De betovering van vervreemding. De shojo in de wereld van Miyazaki Hayao.
4. Transnationale bricolage. Gothic Lolita en de politieke economie van de mode.
5. Subversief schrift en nieuwe schrifttekens in de Japanse meisjescultuur.
6. Hoe Hello Kitty schattig, cool en kitsch commercialiseert. ‘Consumutopia’versus ‘controle’ in Japan.
7. Zwarte gezichten (ganguro), heksen (yamanba) en transracialiteit.
8. Hoezo schattig?

De inhoud
In het boek wordt duidelijk dat kawaii (schattigheid) bij het Japan van nu hoort. Kawaii is in het hele land en de Japanse cultuur doorgedrongen. Hello Kitty en Kawaii zijn niet alleen voor kinderen en (kleine) meisjes. In het boek wordt beschreven dat in Japan ook de Overheid, politie en zelfs het leger kawaii aanmoedigen en uitstralen. Het fenomeen is echt overal doorgedrongen. Zelfs volwassen mannen steunen deze massale schattigheid en doen er aan mee.
De schrijvers willen met dit boek academisch verantwoordt, maar ook toegankelijk zijn. Daarin zijn zij grotendeels gelaagd, alhoewel er ook een flink aantal moeilijke woorden in worden gebruikt. Bijvoorbeeld de woorden ‘conventioneel, protagonist en moralistisch. Deze woorden zijn niet voor iedereen direct te begrijpen en vragen in dat geval extra verdieping.

In het boek wordt uitgebreid uitgelegd dat de schattigheidscultuur in Japan werkelijk overal is te vinden. Er wordt beschreven dat de schattigheidscultuur ook invloed heeft in de rest van de wereld, waaronder de Nederlandse jongerencultuur. Dat is waar, maar ik vind enkel ‘jongerencultuur’ te beperkt. De schattigheidscultuur buiten Japan gaat verder dan alleen de jongerencultuur. Bij jongerencultuur denk ik aan mensen onder de 25 jaar. Vanwege het nodige geld en dosis zelfvertrouwen worden kawaii kleding en spullen ook gebruikt door mensen van boven de 25 jaar. Dat kun je geen jongerencultuur meer noemen. Het is zeker geen groot gemis in het boek, maar wel een kritische aanvulling om in het achterhoofd te houden.
Het mooiste deel van het boek vind ik de uitleg over de werkwijze van de Japanse filmmaker Hayao Miyazaki. Met name over de vervreemde werking van zijn verhalen en karakters in relatie tot overheersende gedachten en patronen. Ik bedoel bijvoorbeeld; ‘het meisje redt de jongen’ en niet andersom zoals in de meeste verhalen gebruikelijker is.

De layout
De buitenkant van het boek ziet er mooi en verzorgt uit. Je kunt zien dat er veel aandacht aan gegeven is. Wanneer je het boek met je meeneemt, is het vanwege de kleurrijke layout net of je een kinderboek aan het lezen bent. Ik heb het boek daarom niet overal openlijk gelezen of neergelegd. Je zou bijna zeggen dat je als lezer van dit boek, een heel klein beetje ervaart wat participanten van de schattigheidscultuur in grotere mate ervaren. Het effect van vervreemding rondom schattigheid.
De binnenkant van het boek ziet er eveneens verzorgt uit. Bij aanvang van ieder nieuw hoofdstuk staat een bijpassende afbeelding. Deze afbeeldingen zorgen voor een sterke afwisseling van de tekst omdat lezen over de schattigheidscultuur de vraag oproept, hoe dat er dan in het echt uit zou zien.

De auteurs
Het boek is een bundel van bijdragen geschreven door tien verschillende auteurs. Allemaal hebben zij verstand van zaken en dat maakt van deze bundel een kwalitatief werk. De auteurs zijn antropologen en cultuurhistorici en komen uit Nederland, Amerika, Engeland en Japan. Het voorwoord is geschreven door Kris Schiermeier, directeur van Japanmuseum Sieboldhuis.

Conclusie
Het boek heeft aan de buitenkant een prachtige uitstraling. De inhoud is echter een stuk serieuzer dan de buitenkant wellicht doet vermoeden. Het werk is vernieuwend, gezien het feit er in het Nederlands nog geen literatuur bestond die het schattigheidsfenomeen serieus bestudeert en bespreekt. Er komen diverse experts aan het woord en dat maakt het boek hoogkwalitatief. Bovendien is het naast academisch verantwoordt, tegelijkertijd ook toegankelijk geschreven. De toegankelijkheid kan soms worden verstoord door moeilijke woorden die niet direct voor iedereen te begrijpen zijn. Dit taalgebruik vraagt van de lezer soms extra verdieping. De kracht van vervreemding tot slot, loopt als een magisch interessante rode draad door dit boek.

Een aanrader
Hello Kitty & Gothic Lolita’s is een kleurrijk en vernieuwend boek vol goed onderbouwde informatie over schattigheid uit Japan. Echt een aanrader als je meer wil weten over kawaii.